Literatura europejska
Literatura europejska, w tym i niemiecka, zajmująca się po wojnie sprawami czasów pogardy, nie mogła sobie na ogół poradzić z problemem tak zwanych mitłauferów, czyli kibiców wydarzeń zbrodniczych, nie zawsze biernych kibiców, co czasem działo się nie z ich winy, po prostu pod naporem nie dających się wyminąć okoliczności. Niemcy Kruczkowskiego były dowodem ogromnego wysiłku pisarskiego w sytuacji, która literaturę polską czyniła jeszcze niezbyt dojrzałą do przyjęcia tegc rodzaju konfrontacji z problemem niemieckim. Nie więc dziwnego, że utwór ten posiada również swoją "skazę", jaką jest pewna, chyba, nieśmiałość, która ujawniła się w wybiegu, dającym się określić jako hołdowanie idealistycznej zasadzie przemiany duchowej. Ale z drugiej strony to, co w utworze Kruczkowskiego moglibyśmy nazwać skazą, u wielu innych autorów było po prostu ucieczką od rzeczywistości, gdy przy pomocy cudownych ozdrowień moralnych kreowali byłych esesmanów na niewinnych konfirmantów - co dla nas jest dość dziwne i niezrozumiałe.
Nonkonformizm .