Daves
Niech pan zważy, panie Daves, że Niemcy mieli od wieków wpojone poszanowanie dla praw. Jeśli dla Amerykanina największym grzechem jest stracić - największym grzechem dla Niemca jest nie wykonać rozkazu. Niemiec, panie Daves,, to człowiek, który swoją uczciwość scedował na Niemcy". Wymieńmy przynajmniej jeden przykład, zresztą znakomity, Skąpanych w ogniu Wojciecha Żukrowskiego. Taki Niemiec zaludnia zresztą coraz bardziej literaturę całego świata i czy nam się to podoba, czy też nie, musimy się z tym faktem pogodzić. Wobec takiego Niemca, który nota bene nie odpowiada naszym powszechnym wyobrażeniom literackim, stoimy całkowicie bezradni z całym arsenałem naszych przekonywań moralnych. Na szczęście istnieje we współczesnej literaturze polskiej zjawisko, które polskie doświadczenia niemieckie tłumaczy przy pomocy klucza politycznego czy moralno-politycznego, bo te dwa elementy przeplatają się tutaj w sposób ścisły, zachowując prawo konieczności, zjawisko, które nasze doświadczenia niemieckie nie tylko tłumaczy, ale i przetwarza na nową jakość.
Nonkonformizm .